Đây không chỉ là quy trình theo luật định, mà thực chất là khâu quyết định chất lượng đại biểu, trung tâm của Quốc hội và HĐND các cấp trong một nhiệm kỳ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tương lai phát triển của đất nước. Kết quả của các Hội nghị hiệp thương lần 2, lần 3 sẽ định hình năng lực hành động, hiệu lực quyết sách và uy tín của Quốc hội cũng như HĐND các cấp trong nhiệm kỳ tới.
Đại hội XIV của Đảng đặt ra những mục tiêu và khát vọng phát triển rất lớn, với yêu cầu cao hơn về tốc độ và chất lượng tăng trưởng, về đổi mới mô hình phát triển, về hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực quản trị quốc gia, năng lực quản trị địa phương. Trong bối cảnh đó, Quốc hội và HĐND các cấp giữ vai trò trung tâm trong việc chuyển hóa chủ trương, đường lối của Đảng thành hệ thống chính sách, pháp luật và các quyết sách phát triển khả thi, hiệu quả, phù hợp với thực tiễn và yêu cầu hội nhập quốc tế.
Quốc hội Khóa XVI sẽ hoạt động trong bối cảnh đất nước bước vào một giai đoạn phát triển đòi hỏi những đột phá mạnh mẽ hơn nữa về thể chế, đồng thời phải chủ động thích ứng với những biến động nhanh chóng, phức tạp của tình hình khu vực và quốc tế. Điều đó đặt ra yêu cầu rất cao đối với từng đại biểu Quốc hội. Trước hết, đại biểu phải có năng lực lập pháp và tư duy chính sách mang tính kiến tạo phát triển. Quốc hội không chỉ ban hành luật để "quản lý", mà phải xây dựng luật để "mở đường", tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo không gian và động lực cho đổi mới sáng tạo, cho phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế số, kinh tế xanh và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Song hành với đó là yêu cầu về bản lĩnh và năng lực giám sát việc thực thi chính sách, pháp luật, giám sát việc thực thi quyền lực nhà nước. Khi phân cấp, phân quyền ngày càng mạnh mẽ, trách nhiệm của Quốc hội trong việc kiểm soát quyền lực, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương tài chính - ngân sách, phòng chống lợi ích nhóm và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia càng đặc biệt quan trọng. Đại biểu Quốc hội vì thế phải thực sự là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân, dám nói, dám chất vấn và dám theo đuổi đến cùng những vấn đề nóng bỏng của đời sống thực tiễn, liên quan đến lợi ích quốc gia, lợi ích nhân dân.
Đối với đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, yêu cầu đó còn mang tính trực tiếp và cụ thể hơn trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình 2 cấp. Việc thực hiện phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm" đồng nghĩa với việc HĐND các cấp, đặc biệt là cấp tỉnh, sẽ thực sự trở thành chủ thể quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương, từ ngân sách, đầu tư công, quy hoạch phát triển đến các chính sách an sinh - xã hội. Quyền hạn lớn hơn cũng đồng nghĩa với trách nhiệm nặng nề hơn.
Trong bối cảnh đó, đại biểu HĐND phải là những người am hiểu sâu sắc điều kiện, tiềm năng và thách thức của địa phương; có năng lực phân tích, phản biện các đề án, dự án, chương trình phát triển; đồng thời có bản lĩnh bảo vệ lợi ích lâu dài của cộng đồng trước những áp lực ngắn hạn, cục bộ. Mỗi quyết nghị của HĐND trong nhiệm kỳ tới sẽ gắn trực tiếp với kết quả phát triển và đời sống của người dân ở địa phương, khiến trách nhiệm cá nhân của đại biểu trở nên rõ nét và nặng nề hơn bao giờ hết.
Từ những yêu cầu với chất lượng đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND, có thể thấy rõ vai trò đặc biệt quan trọng của các hội nghị hiệp thương giới thiệu người ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp. Đây không chỉ là bước hoàn tất cơ cấu, thành phần theo quy định, mà là khâu sàng lọc then chốt để bảo đảm lựa chọn được những ứng cử viên thực sự đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ mới. Công tác hiệp thương vì thế phải được tiến hành một cách thực chất, không vì bảo đảm "đủ cơ cấu" mà xem nhẹ năng lực, uy tín và khả năng đảm đương trọng trách của từng ứng cử viên.
Việc đánh giá ứng cử viên cần dựa trên năng lực hành động, tinh thần trách nhiệm công vụ và dấu ấn thực tiễn, những người có tư duy đổi mới, dám chịu trách nhiệm, có trải nghiệm thực tiễn quản lý hoặc phản biện chính sách, có khả năng đóng góp thực chất cho hoạt động của cơ quan dân cử; cần mạnh dạn loại bỏ những trường hợp không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh mới.
Đại hội XIV của Đảng mở ra một giai đoạn phát triển mới của đất nước với khát vọng lớn và yêu cầu cao chưa từng có. Để biến khát vọng đó thành hiện thực, không thể thiếu một Quốc hội và một hệ thống HĐND các cấp thực sự mạnh về trí tuệ, mạnh về bản lĩnh và trách nhiệm. Chính vì vậy, việc nâng cao "chuẩn đại biểu" ngay từ khâu hiệp thương không chỉ là yêu cầu của công tác bầu cử, mà còn là đòi hỏi khách quan của sự phát triển. Chất lượng ứng cử viên được lựa chọn hôm nay sẽ quyết định chất lượng đại biểu, từ đó, quyết định chất lượng các quyết sách ngày mai, và xa hơn, sẽ góp phần hiện thực hóa những mục tiêu mà Đại hội XIV của Đảng đã đề ra./.
Doãn Nhân